กว่าจะมาเป็นกาแฟให้เราดื่มได้นั้น รู้หรือไม่ว่า กาแฟที่คุณดื่มในแต่ละแก้ว ได้มาจากกาแฟ สายพันธุ์ อะไร แล้วแต่ละร้านทำไมได้รสชาติกาแฟที่แตกต่างกัน โดยเฉพาะร้านที่เลือกใช้ เมล็ดกาแฟ สายพันธุ์ไทย วันนี้เราจะมาหาคำตอบกันค่ะ
เมล็ดกาแฟที่นิยมดื่มกันส่วนใหญ่จะเป็น สายพันธุ์ โรบัสต้า (Robusta), อาราบิก้า (Arabica) และ ไอเบริกา (Libelica) ส่วนเมล็ดกาแฟ ในประเทศไทย ที่นิยมปลูกกันมาก จะเป็นสายพันธุ์ โรบัสต้า Robusta โดยเฉพาะแถบโซนภาคใต้ อย่าง สุราษฎร์ธานี ชุมพร ระนอง กระบี่ นครศรีธรรมราช ซึ่งโดยส่วนใหญ่จะนิยมนำมาทำเป็นกาแฟผง หรือพวกกาแฟสำเร็จรูป และบางครั้งก็จะมีการนำกาแฟโรบัสต้ากัยสายพันธุ์อื่นเพื่อให้ได้รสชาติที่แปลกใหม่ขึ้น หรือที่เรียกกันว่า เบลนด์กาแฟนั่นเอง
และอีก สายพันธุ์ หนึ่งคือ อาราบิก้า Arabica นิยมปลูกกันมากในแถบภาคเหนือ อย่าง เชียงใหม่ เชียงราย แม่ฮ่องสอน ตาก เนื่องจากกาแฟอาราบิก้า จะเติบโตได้ดีในพื้นที่สูง อากาศชื้น เป็นกาแฟที่มีรสชาติดี แต่ต้องมีขั้นตอนการปลูกอย่างพิถีพิถัน ต้องคอยเอาใจใส่ทุกขั้นตอนในการปลูก ผลผลิตที่ปลูกได้เฉพาะทางภาคเหนือ จึงทำให้เป็นข้อจำกัดให้การปลูกกาแฟอาราบิก้า ซึ่งส่งผลให้ต้นทุนทางการค้าสูง
และกาแฟอาราบิก้าส่วนใหญ่จะนิยมนำไปทำเป็น กาแฟสด ซึ่งต้องผ่านกระบวนการ คั่ว บด ชง ถึงจะดื่มได้
ซึ่งในการทำกาแฟสดนั้น โดยส่วนใหญ่แล้ว จึงเลือกใช้เป็น อาราบิก้าแท้ หรือเลือกนำไปผสมกับ สายพันธุ์ อื่น ๆ เพื่อให้ได้รสชาติที่ดีขึ้น หรือมีต้นทุนที่ถูกลง ซึ่งในภาคเหนือชาวเกษตรกรได้หันมากปลูกกาแฟเพื่อทดแทนการปลูกฝิ่น เพราะได้ราคาที่ดีกว่า และเป็นที่ต้องการของตลาดสูง แค่เฉพาะในไทยก็จะเห็นว่ามีคนดื่มกาแฟกันเป็นจำนวนมาก ต่อให้มีร้านกาแฟเปิดใหม่อีกสักกี่ร้านก็ยังคงขายได้ไม่มีแผ่ว ถือเป็นการสร้างรายได้ให้กับ ชาวไร่ และเกษตรกรในไทยได้เป็นอย่างดี
สายพันธุ์ กาแฟอาราบิก้าในไทยนั้น มีชื่อเรียกว่า คาติมอร์ (CatiMor) ซึ่งได้มาจากการผสมข้ามสายพันธุ์ระหว่าง คาทูร่า (Catturra) ที่เป็นแม่พันธุ์ และไฮบริโต เดอ ติมอร์ (Hibrido de Timor) เป็นพ่อพันธุ์ ซึ่งทั้งสองสายพันธุ์นี้ก็อยู่ในตระกูลอาราบิก้า การผสมครั้งนี้จึงทำให้ได้สายพันธุ์ที่ทนทานต่อโรค ต้นทรงเตี้ย และยังให้ผลผลิตที่สูงขึ้น
นอกจากนี้แล้วยังได้มีการพัฒนา การผสมสายพันธุ์กาแฟอาราบิก้ากับตัวอื่น ๆ อีกมากมาย เพื่อให้ทนต่อโรคของกาแฟที่จะเกิดขึ้นในเมืองไทย และได้คุณภาพที่ดียิ่งขึ้น มีรสชาติที่ดีขึ้น แต่การผสมสายพันธุ์กาแฟต้องใช้เวลาพัฒนาร่วมหลายปี ซึ่ง ณ ปัจจุบัน สายพันธุ์กาแฟ คาติมอร์ ได้เป็นที่ยอมรับ ว่ามีคุณภาพดีในไทย และมีการส่งเสริมให้มีการปลูกเพิ่มมากขึ้นในกลุ่มชาวไร่ และเกษตรกรชาวไทยภูเขา
ในการเพาะปลูกกาแฟจะค่อนข้างใช้เวลานาน กว่ากาแฟจะออกเริ่มดอกออก ออกผลให้เก็บเกี่ยว หลังจากมีการปลูกกาแฟจะใช้ระยะเวลาประมาณ 2 – 3 ปี ที่กาแฟจะเริ่มออกดอก และตั้งแต่ระยะเวลาออกดอกไปเป็นผล จนเริ่มเก็บเกี่ยวได้จะใช้เวลาอีกประมาณ 8 – 12 เดือน เลยทีเดียว ระหว่างนี้หากดูแลไม่ดีต้นกาแฟอาจเกิดโรคและเสี่ยงต่อการตายได้
ถึงแม้กาแฟจะเป็นสินค้าที่มีความต้องการของตลาดสูงเป็นอันดับสองของโลก รองจากน้ำมันปิโตเลียม แต่กว่าจะปลูก และพัฒนาสูตรให้ทนทานต่อโรค และได้ผลผลิตที่ดียิ่งขึ้นนั้นไม่ง่ายเลย ด้วยระยะเวลา และการคงสภาพของอากาศในภูมิภาคเพื่อไม่ให้กลายพันธุ์ หรือรสชาติกาแฟเปลี่ยน
หากเราเป็นคนที่ดื่มกาแฟอะไรก็ได้ เราอาจจะไม่ได้มองถึงความสำคัญของเรื่อง เมล็ดกาแฟ หรือ สายพันธุ์ ของเมล็ดกันสักเท่าไหร่ ขอแค่ดื่มออกมาแล้วรสชาติอร่อย ถ้าไม่อร่อยก็ปรุงแต่งด้วยน้ำตาล นมข้น ต่าง ๆ แต่สำหรับชาวกาแฟสายลึก การดื่มกาแฟแต่ละแก้วถือว่าเป็นเรื่องสำคัญ การเข้าถึงรสชาติที่แท้จริงของกาแฟนั้น จะให้ความรู้สึกที่แตกต่างออกไปกลุ่มอื่น ๆ
แต่ทั้งนี้นั้นก็ควรดื่มกาแฟในปริมาณที่พอเหมาะ เพราะกาแฟจะไปกระตุ้นระบบส่วนกลาง กระตุ้นระบบหัวใจ จึงทำให้ไม่ง่วงนอน หากดื่มมากเกินไปก็อาจะทำให้มีอาการใจสั่น หรือเวียนหัวได้ สรรพคุณทางยาของกาแฟอีกอย่างยังบ่งชี้ว่า ช่วยในเรื่องระบบย่อยอาหาร ช่วยขับปัสสาวะ และช่วยลดระดับแอลกอฮอล์ในร่างกายได้ ก็มีทั้งข้อดี และข้อเสีย อย่างไรก็ตาม ดื่มเพียงวันละแก้วก็ทำให้ร่างกายสดชื่นได้ทั้งวันแล้วล่ะค่า
หากอยากลองทำความเข้าเรื่องกาแฟสายลึก ลองดูได้ที่ ORBiT Espresso BKK ร้านของนักดีไซน์กาแฟชั้นยอดของไทยอย่าง คุณเม ทินกร กะริยะ พร้อมกับ Signature Coffee ของคุณเม และหากอยากทำความเข้าใจที่ลงลึกเพิ่มขึ้นเกี่ยวกับ Specialty Coffee คลิกที่ลิงก์ได้เลยค่ะ ส่วนใครที่จะออกไปเที่ยวชมไร่กาแฟที่ภาคเหนือ ตามหาคาเฟ่น่ารัก ๆ ที่พักเท่ ๆ และสถานที่ท่องเที่ยว ตามไปดูเพิ่มเติมกันได้ที่ Inzpy Travel
