รพ.วิมุต ชวนเช็ก PMOS เมื่อประจำเดือนเพี้ยน สิวไม่หาย และน้ำหนักขึ้นง่าย อาจเป็นสัญญาณ PMOS ที่ไม่ควรปล่อยผ่าน

ประจำเดือนมาบ้างไม่มาบ้าง สิวขึ้นเรื่อยๆ ผมร่วง หรือรู้สึกว่าน้ำหนักขึ้นง่ายกว่าเดิม อาการเหล่านี้อาจถูกมองว่าเป็นเรื่องธรรมดาจากความเครียด การนอนน้อย หรือการเปลี่ยนแปลงของร่างกาย แต่ถ้าเกิดขึ้นต่อเนื่องพร้อมกันหลายข้อ ก็ไม่ควรปล่อยผ่านค่ะ เพราะอาจเกี่ยวข้องกับ PMOS ภาวะที่กระทบทั้งฮอร์โมน การตกไข่ และระบบเผาผลาญของร่างกาย

PMOS พบได้ประมาณ 1 ใน 8 ของผู้หญิง และคนจำนวนไม่น้อยไม่รู้ว่าตัวเองมีภาวะนี้ เนื่องจากอาการของแต่ละคนไม่เหมือนกัน บางคนประจำเดือนขาด บางคนมีสิวหรือขนขึ้นมากกว่าปกติ ขณะที่บางคนรูปร่างผอมและไม่มีน้ำหนักเพิ่มเลย การรู้จักสัญญาณเบื้องต้นจึงช่วยให้ตัดสินใจไปตรวจได้เร็วขึ้นค่ะ

PMOS คืออะไร และต่างจาก PCOS อย่างไร?

หลายคนน่าจะคุ้นกับชื่อ PCOS หรือ Polycystic Ovary Syndrome ซึ่งมักแปลว่า “ภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบ” แต่ปัจจุบันมีการเปลี่ยนชื่อเป็น PMOS หรือ Polyendocrine Metabolic Ovarian Syndrome เพื่อสะท้อนว่าภาวะนี้ไม่ได้จำกัดอยู่ที่รังไข่ และไม่ได้หมายความว่าผู้ป่วยทุกคนมีถุงน้ำที่ต้องผ่าตัด

สิ่งที่เห็นจากการอัลตราซาวนด์ส่วนใหญ่คือฟองไข่ขนาดเล็กที่ยังไม่พัฒนาและไม่ตกตามรอบ ภาวะนี้เกี่ยวข้องกับการทำงานของฮอร์โมนหลายระบบ รวมถึงภาวะดื้ออินซูลิน ฮอร์โมนแอนโดรเจนหรือฮอร์โมนเพศชายสูง และการตกไข่ผิดปกติ ชื่อ PMOS จึงช่วยให้เห็นภาพว่าเป็นเรื่องของฮอร์โมนและระบบเผาผลาญทั้งร่างกายมากกว่าจะเป็นปัญหาเฉพาะจุดค่ะ

เช็ก 3 สัญญาณที่ไม่ควรมองข้าม

สัญญาณแรกคือ รอบเดือนผิดปกติ สำหรับผู้ที่มีประจำเดือนมานานเกิน 3 ปีแล้ว รอบเดือนโดยทั่วไปควรห่างกันประมาณ 21–35 วัน หากมาเร็วกว่า 21 วัน ห่างเกิน 35 วันเป็นประจำ หรือมีประจำเดือนน้อยกว่า 8 ครั้งต่อปี ควรจดบันทึกไว้และปรึกษาแพทย์ ส่วนสัญญาณที่สองคืออาการที่สัมพันธ์กับฮอร์โมนเพศชายสูง เช่น สิวมาก หน้ามัน ขนขึ้นชัดบริเวณใบหน้าหรือลำตัว และผมบางหรือผมร่วง

อีกข้อคือ น้ำหนักขึ้นง่ายหรือควบคุมน้ำหนักได้ยาก ซึ่งอาจเชื่อมโยงกับภาวะดื้ออินซูลิน แต่ต้องย้ำว่า PMOS ไม่ได้เกิดเฉพาะในคนที่มีน้ำหนักเกินนะคะ ผู้ที่มีน้ำหนักอยู่ในเกณฑ์หรือรูปร่างผอมก็มีภาวะนี้ได้เช่นกัน เพราะฉะนั้นไม่ควรใช้รูปร่างเป็นตัวตัดสิน หากมีประจำเดือนผิดปกติร่วมกับสิว ขนดก หรือผมร่วง ก็ควรเข้ารับการประเมิน

ทำไมไม่ควรปล่อยให้ประจำเดือนขาดนานๆ?

เมื่อไม่มีการตกไข่สม่ำเสมอ ประจำเดือนอาจห่างหรือขาดเป็นเวลานาน ทำให้เยื่อบุโพรงมดลูกไม่ได้หลุดลอกตามรอบ และอาจหนาตัวขึ้น เมื่อเกิดขึ้นต่อเนื่องจึงเพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะเยื่อบุโพรงมดลูกหนาผิดปกติ รวมถึงมะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูกในระยะยาว นอกจากนี้ PMOS ยังเป็นหนึ่งในสาเหตุสำคัญของภาวะมีบุตรยากจากการไม่ตกไข่

ในด้านระบบเผาผลาญ ผู้ที่มี PMOS อาจมีความเสี่ยงเพิ่มขึ้นต่อภาวะดื้ออินซูลิน เบาหวานชนิดที่ 2 ความดันโลหิตสูง ไขมันในเลือดผิดปกติ ไขมันพอกตับ และภาวะหยุดหายใจขณะหลับ ส่วนในช่วงตั้งครรภ์อาจมีความเสี่ยงต่อเบาหวานขณะตั้งครรภ์ ความดันสูง และครรภ์เป็นพิษมากขึ้น แต่ความเสี่ยงเหล่านี้สามารถประเมินและวางแผนดูแลได้เมื่อรู้ตัวเร็วค่ะ

การตรวจ PMOS ไม่ได้เริ่มด้วยการผ่าตัด

ขั้นตอนมักเริ่มจากการพูดคุยเรื่องรอบเดือน อาการที่พบ ประวัติสุขภาพ และประวัติครอบครัว จากนั้นแพทย์อาจตรวจร่างกาย เจาะเลือดเพื่อตรวจระดับฮอร์โมน น้ำตาล และไขมัน รวมถึงพิจารณาอัลตราซาวนด์ตามความเหมาะสม การวินิจฉัยไม่ได้ดูเพียงภาพรังไข่ แต่ต้องประเมินหลายด้านและตัดสาเหตุอื่นที่ทำให้มีอาการคล้ายกันออกก่อน

การรักษาจะเลือกตามอาการและเป้าหมายของแต่ละคน เช่น ต้องการปรับรอบเดือน ลดสิวหรือขนที่มากขึ้น เตรียมตั้งครรภ์ หรือดูแลความเสี่ยงด้านระบบเผาผลาญ แนวทางอาจประกอบด้วยยาฮอร์โมน ยาตามอาการ การปรับอาหาร การออกกำลังกาย และการดูแลน้ำหนัก โดยทั่วไปไม่จำเป็นต้องผ่าตัดเพียงเพราะตรวจพบลักษณะรังไข่แบบหลายฟองไข่ค่ะ

เริ่มต้นง่ายที่สุดด้วยการจดรอบเดือน

สิ่งที่ทำได้ทันทีคือจดวันแรกของประจำเดือนในแต่ละรอบต่อเนื่องอย่างน้อย 2–3 เดือน จะจดในปฏิทิน แอป หรือโน้ตในโทรศัพท์ก็ได้ พร้อมสังเกตอาการอื่นประกอบ เช่น สิว ขนที่เพิ่มขึ้น ผมร่วง น้ำหนัก และอาการปวด เพราะข้อมูลเหล่านี้ช่วยให้แพทย์เห็นรูปแบบได้ชัดกว่าการพยายามนึกย้อนหลังตอนเข้าตรวจ

สำหรับวัยรุ่น รอบเดือนสามารถแกว่งได้ในช่วงแรกหลังเริ่มมีประจำเดือน โดยปีแรกอาจยังไม่สม่ำเสมอ ส่วนช่วง 1–3 ปีแรก หากรอบห่างเกิน 45 วัน หรือมีช่วงใดช่วงหนึ่งขาดเกิน 90 วัน ควรปรึกษาแพทย์ ไม่จำเป็นต้องรอให้อาการหนัก และไม่ควรซื้อฮอร์โมนหรือยารักษาเอง เพราะประจำเดือนผิดปกติเกิดได้จากหลายสาเหตุค่ะ

เมื่อไรควรนัดพบแพทย์?

ควรเข้ารับการตรวจเมื่อประจำเดือนขาดหรือมาไม่สม่ำเสมอต่อเนื่อง มีสิวรุนแรง ขนขึ้นผิดปกติ ผมร่วง น้ำหนักเปลี่ยนเร็ว หรือพยายามตั้งครรภ์แล้วไม่สำเร็จตามระยะเวลาที่เหมาะสม โดยเฉพาะเมื่อมีหลายอาการเกิดขึ้นพร้อมกัน การตรวจไม่ได้แปลว่าจะต้องพบโรคร้ายเสมอไป แต่ช่วยให้รู้สาเหตุและวางแผนดูแลได้ตรงจุดมากขึ้น

ผู้ที่ต้องการปรึกษาแพทย์ของโรงพยาบาลวิมุต สามารถสอบถามข้อมูลและนัดหมายได้ที่หมายเลข 02-079-0054 หรือผ่าน ViMUT Application รวมถึงบริการปรึกษาแพทย์ออนไลน์ทาง LINE @vimuttelemed ทั้งนี้ บทความนี้ให้ข้อมูลเบื้องต้นเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนการตรวจวินิจฉัยจากแพทย์ได้ค่ะ

Fitbit Air: สายรัดข้อมือสุขภาพ ไร้หน้าจอจาก Google หรือนี่จะเป็นคู่แข่งใหม่ของ Whoop?

บทความอื่นๆ ที่น่าสนใจ

■ Desk Personality ทายนิสัยการทำงานจากของชิ้นโปรดบนโต๊ะ

■ แนะนำ Podcast น่าฟัง สำหรับวันที่งาน ชีวิต และความคิดเริ่มตีกัน